12 . اموريان ( كسانى كه كوه‌نشينند ) و آنها قبيله‌اى از سوريان بودند كه نسبت به كنعان بن - نوح مىرسانيدند . مردان اين گروه كه همگى در بلندى قامت و شجاعت معروف بودند آل اسرائيل را سخت دشمن مىداشتند . و در قديم الايام در بلادى كه در جنوب اورشليم واقع است مسكن داشتند . اموريان قبل از آنكه قوم اسرائيل به زمين كنعان داخل شوند در كوهستانى كه در ميانه اردن و درياى متوسط واقع بود مسكن داشتند . بعدها باشان نيز جزو ملك ايشان گرديد . ( ق . ك . م . ص 107 ) 13 . حتيها ( Hittites ) hettiha يا ختيها xettiha ، قومى قديم كه در هزارهء دوم قبل از ميلاد بر قسمت اعظم آسياى صغير و سوريه فرمانروايى داشته‌اند . نامشان مكرر در تورات و نيز در كتيبه‌هاى سلسلهء جديد سلاطين مصر قديم آمده است . اگرچه نام حتى بر سبيل تسامح بر گروههاى مختلف مردمى كه در ادوار مختلف در قسمتهاى مركزى و شرقى آسياى صغير مىزيستند اطلاق شده است ، حتيهاى واقعى قومى بودند متكلم به زبانى هند و اروپايى ، كه در اوايل هزارهء دوم قبل از ميلاد از غرب آسياى صغير هجرت كردند ، و در اطراف خم بزرگ رود هاليس ( قزل ايرماق كنونى ) ماندگار شدند ، و با بوميان اختلاط پيدا كردند ، و تمدن آنها را جذب نمودند ، و بر آنان تفوق يافتند . در حدود 1600 قبل از ميلاد كشورگشايى را آغاز كردند ، و شهرهاى اين ناحيه را گرفتند ، و مملكت واحدى تأسيس نمودند ، كه پايتختش هتوشش hattusas ( بغازكوى كنونى ) بود دولت حتى در 1190 ق . م منقرض گرديد . ( د . م ج 1 ص 832 ) 14 . حويان . سلسله كنعان بن حام ابن نوح بودند و در وقتى كه يعقوب از الجزيره مراجعت مىنمود اين طايفه در كنعان سكونت داشتند . پسر يكى از رؤساى ايشان كه حمور نام داشت ، دينه دختر يعقوب را ملوث و بىعصمت ساخت ، و اين معنى ، سبب آن شد كه غضب شمعون و لاوى ، پسران يعقوب افروخته شده ، آتش غيرت در كانون سينهء ايشان زبانه زده ، تمامى ذكور آن شهر را عرضهء تيغ ساختند ، و اموال شهر را به غارت بردند ( پيدايش 34 : 25 ) . و اين طايفه در يوش 11 : 3 و 19 هم مذكورند . اما زمين حويان در كنعان به كنارهء درياى روم واقع و بعضى از ذريهء كنعان هم در آنجا سكونت مىورزيدند ( پيدايش 10 : 17 و 1 تورات 1 : 15 ) . و هنگامى كه يعقوب به زمين كنعان بازگشت نمود ، شكيم در تصرف حويان و حمور نيز رئيس آن سرزمين بود . ( پيدايش 34 : 2 ) و چون اسرائيليان زمين مقدس را به تصرف درآوردند ، حويان ملك خود را با رغبت تمام به يوشع بن نون تسليم نمودند و تا زمان سليمان خراجگزار بودند و پس از تقسيم املاك ايشان بين همسايگان ، منقرض شدند ( ق . ك . م ص 327 ) 15 . فريسيان Farisian ، نام يكى از دو فرقهء بزرگ مذهبى و سياسى يهود . فرقهء مخالف آن را صدوقيان مىناميدند . فعاليت فريسيان بعد از آن آغاز شد كه مكابيان يهود را از دست سلوكيان رهايى دادند . فرقهء نيرومند مليون ، كه هواخواه رهايىدهندگان بود فرقهء حسيديم بود ، كه مىكوشيد تا هر چيزى را كه اختصاص به ملت و مذهب يهود داشت از آلودگيهاى خارجى محفوظ بدارد . از اين ميان ، آنهايى كه سخت جنبهء افراطى داشتند